Một tách trà không chỉ có hương vị khác nhau tùy thuộc vào loại trà và vùng sản xuất, mà còn chịu ảnh hưởng rất lớn bởi mùa vụ thu hoạch. Đó là lý do có bài thơ “Nước trà xuân, trà thu vị”. Các mùa khác nhau trong năm sẽ tạo ra chất lượng và hương vị trà khác nhau. Chính điều này tạo nên sự khác biệt mới cho những tách trà nhỏ và khơi gợi sự khám phá của những người yêu trà.
Thời điểm thu hoạch thường được tính toán và lên kế hoạch tỉ mỉ để mang lại hương vị tối ưu nhất cho trà.
Giống như nhiều loài thực vật khác, cây chè rất ưa mùa xuân – mùa được xem là thời điểm vàng để thu hoạch chè.
Trà mùa xuân
Đối với nhiều nhà sản xuất trà, từ tháng 3 đến tháng 5 được coi là thời điểm tốt nhất để thưởng thức trà xuân. Trước thời gian này, trời quá lạnh, nhưng sau đó lại mưa nhiều, nên trà sẽ không còn ngon nữa.
Trước đó, cây trà trải qua một giai đoạn “ngủ đông”, trong thời gian đó cây sẽ hấp thụ các khoáng chất và chất dinh dưỡng được tạo ra từ nước tích tụ trong chồi non.
Vào mùa xuân, khi thời tiết ấm áp hơn và lượng mưa tăng lên, cây chè phục hồi và đâm chồi non giàu các chất như axit amin và pectin. Giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 5 là thời kỳ “nghỉ ngơi” dài của cây chè, do đó chất dinh dưỡng dồi dào, và với điều kiện tự nhiên lý tưởng, lá trà phát huy hương vị tốt nhất.
Búp trà xuân thường to và dày. Trà xuân thường có vị rất ngon nhờ vị ngọt dịu nhẹ ban đầu, hậu vị đậm đà và tinh khiết. Trà có màu vàng xanh, mượt mà như mật ong. Chỉ cần uống một ngụm, bạn sẽ cảm nhận được vị béo ngậy, hương thơm tươi mát.
Trà mùa hè
Mùa hè là thời điểm có nhiều mưa và nắng. Mưa lớn giúp lá trà phát triển rất nhanh, khiến thành phần hóa học của trà có vị nhạt. Ngoài ra, nhiều nắng cũng khiến lá trà quang hợp mạnh hơn, vì vậy trà cũng có vị chát hơn. Bên cạnh đó, lá trà mỏng hơn, nên trà mùa hè không dai.
Mùa hè không phải là thời điểm thích hợp để thu hoạch những lá trà ngon nhất.
Mặc dù vậy, mùa hè vẫn là mùa thu hoạch trà. Người ta thường thu hoạch từ tháng Sáu đến giữa tháng Bảy. Nhưng vì chất lượng trà mùa này không tốt bằng các mùa khác, và nguồn cung dồi dào, nên trà mùa hè thường có giá cả phải chăng hơn các mùa khác.
Do hàm lượng tannin và caffeine trong trà mùa hè cao hơn do ánh nắng mặt trời gay gắt, nên lá trà mùa này thích hợp để làm trà đen lên men hoàn toàn vì vị đắng của trà mùa hè sẽ giảm đi trong quá trình lên men, nhờ đó có được đặc tính ngọt ngào và hương thơm nồng nàn.
Trà mùa thu
Mùa thu được coi là vụ mùa quan trọng thứ hai sau mùa xuân. Mặc dù mùa thu bắt đầu vào đầu tháng Tám, nhưng ít người làm trà thu hoạch trà sớm như vậy. Thời điểm tốt nhất để thu hoạch trà mùa thu là vào tháng Mười. Vào thời điểm này, thời tiết trở nên mát mẻ và dễ chịu hơn.
Đối với nhiều loại trà, mùa thu là thời điểm trà có hương vị ngon nhất sau mùa xuân, thậm chí trà mùa thu còn có dư vị đậm đà và kéo dài hơn trà mùa xuân.
Vào mùa thu, lượng ánh sáng mặt trời mỗi ngày giảm đi, dẫn đến việc giảm lượng polyphenol (chất tạo vị chát) trong quá trình quang hợp của cây chè. Ngoài ra, cây chè cũng ra ít lá hơn để tích lũy chất dinh dưỡng.
Trà mùa thu có nhược điểm là hơi đắng hơn trà mùa xuân vì lá trà ở giai đoạn này chứa nhiều caffeine hơn. Tuy nhiên, hương vị trà lại đậm đà và tinh tế hơn trà các mùa khác.
Trà mùa đông
Thời gian thu hoạch là từ cuối tháng 10 đến tháng 11. Do thời tiết mùa đông lạnh giá, búp trà phát triển chậm và hàm lượng dinh dưỡng tăng dần.
Trà mùa đông có vị nhẹ và ngọt. Hương vị và mùi thơm của trà mùa đông thanh thoát hơn trà mùa xuân, nhưng trà khô có màu xanh ngọc bích đẹp mắt, thoang thoảng hương thơm khi pha và ít đắng hơn. Mặc dù hương vị không đậm đà như trà mùa xuân, nhưng trà cũng mềm mại và có độ sánh mịn.
Lịch thu hoạch trà chỉ là ước tính gần đúng được các nhà sản xuất trà sử dụng. Thời gian thu hoạch cũng phụ thuộc rất nhiều vào vi khí hậu và điều kiện tự nhiên đặc thù của từng vùng trồng trà.
Bất kể mùa trà nào, mỗi loại trà đều có hương vị độc đáo riêng. Mỗi mùa trà đều mang một cá tính và đặc trưng riêng. Thưởng thức một tách trà theo mùa cũng là một trải nghiệm mới mẻ và độc đáo dành cho những người yêu trà.